Mercosur και 17β-οιστραδιόλη: Ο αόρατος κίνδυνος για τη Δημόσια Υγεία στην Ευρώπη

Η συζήτηση γύρω από τη συμφωνία Mercosur συνήθως εστιάζει στην οικονομία και το εμπόριο. Ωστόσο, πίσω από τους αριθμούς και τους δασμούς, αναδύεται ένα ζήτημα που αγγίζει άμεσα την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων: τη δημόσια υγεία. Ένα από τα πιο ανησυχητικά σημεία αφορά τη χρήση ουσιών που στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι αυστηρά απαγορευμένες, όπως η 17β-οιστραδιόλη, μια ισχυρή ορμόνη με τεκμηριωμένες επιπτώσεις στον ανθρώπινο οργανισμό.

Η 17β-οιστραδιόλη είναι το κύριο φυσικό οιστρογόνο του ανθρώπινου σώματος, με καθοριστικό ρόλο στη ρύθμιση του αναπαραγωγικού συστήματος. Όταν όμως χρησιμοποιείται τεχνητά στη ζωική παραγωγή, ιδίως για την προώθηση της ανάπτυξης των βοοειδών, μετατρέπεται σε σοβαρό παράγοντα κινδύνου. Για τον λόγο αυτό, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απαγορεύσει εδώ και χρόνια τη χρήση της για ζωοτεχνικούς σκοπούς σε ζώα από τα οποία προέρχονται τρόφιμα.

Η έκθεση της Κομισιόν και τα κενά στους ελέγχους

Το πρόβλημα έρχεται ξανά στο προσκήνιο με αφορμή μια σημαντική έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ο έλεγχος πραγματοποιήθηκε στη Βραζιλία από τις 27 Μαΐου έως τις 14 Ιουνίου 2024, στο πλαίσιο του προγράμματος εργασίας της Γενικής Διεύθυνσης Υγείας και Ασφάλειας των Τροφίμων. Παρότι η βραζιλιάνικη νομοθεσία, σε θεωρητικό επίπεδο, μοιάζει με την ευρωπαϊκή όσον αφορά την έγκριση κτηνιατρικών φαρμάκων και την απαγόρευση ορμονών για την πάχυνση των ζώων, η πρακτική εφαρμογή αποδεικνύεται προβληματική.

Η έκθεση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα συστήματα ελέγχου δεν διασφαλίζουν επαρκώς πως τα βοοειδή, το κρέας των οποίων προορίζεται για την αγορά της ΕΕ, δεν έχουν εκτεθεί ποτέ σε 17β-οιστραδιόλη, είτε για ζωοτεχνικούς είτε για θεραπευτικούς λόγους. Αυτό δημιουργεί ένα σοβαρό κενό ασφάλειας, ιδίως αν ληφθεί υπόψη ο όγκος των εισαγωγών κρέατος από χώρες της Mercosur.

Τι συμβαίνει στις χώρες της Mercosur και ειδικά στη Βραζιλία

Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ο κατάλογος των ορμονών που επιτρέπονται στη Βραζιλία περιλαμβάνει ρητά τη 17β-οιστραδιόλη. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας έκθεσης, υπάρχουν 23 εγκεκριμένα κτηνιατρικά φαρμακευτικά προϊόντα που περιέχουν τη συγκεκριμένη ουσία και προορίζονται για ζωοτεχνική χρήση. Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι στις ετικέτες τους δεν αναφέρεται καμία προειδοποίηση πως δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται σε ζώα των οποίων το κρέας προορίζεται για την ευρωπαϊκή αγορά.

Το ζήτημα όμως δεν περιορίζεται στο βόειο κρέας. Η 17β-οιστραδιόλη μπορεί να περάσει και στο αγελαδινό γάλα, επηρεάζοντας μια τεράστια γκάμα προϊόντων που καταναλώνονται καθημερινά: από τυριά και γιαούρτια μέχρι επεξεργασμένα τρόφιμα της βιομηχανίας. Αυτό σημαίνει ότι η έκθεση του πληθυσμού μπορεί να είναι συνεχής και σωρευτική, χωρίς ο καταναλωτής να έχει σαφή εικόνα του κινδύνου.

Αρνητικές Επιπτώσεις της 17β-οιστραδιόλης στην Ανθρώπινη Υγεία

Η 17β-οιστραδιόλη (E2), παρόλο που είναι ένα φυσικό οιστρογόνο, μπορεί να προκαλέσει σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, ιδιαίτερα όταν τα επίπεδα είναι υψηλά ή η έκθεση είναι χρόνια.

Σε επίπεδο καρδιαγγειακού συστήματος, πρόσφατες μελέτες έχουν αποκαλύψει ότι η χρόνια έκθεση σε εξωγενή 17β-οιστραδιόλη προκαλεί μικροαγγειακή ενδοθηλιακή δυσλειτουργία (πάθηση των αγγείων). Αυτή είναι ιδιαίτερα έντονη σε άνδρες, όπου παρατηρείται τόσο ενδοθηλιακή όσο και δυσλειτουργία του λείου μυός. Η ορμονοθεραπεία που περιέχει εστραδιόλη έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για σοβαρά καρδιαγγειακά συμβάντα, συμπεριλαμβανομένων του εμφράγματος του μυοκαρδίου, του εγκεφαλικού επεισοδίου και της καρδιακής ανεπάρκειας.

Η παρουσία της 17β-οιστραδιόλης στο περιβάλλον αποτελεί επίσης σημαντικό πρόβλημα. Αυξημένα επίπεδα E2 έχουν συσχετιστεί με διάφορες διαταραχές και καρκίνους. Η θεραπεία με ορμόνες εστραδιόλης στο πλαίσιο της επιβεβαίωσης του φύλου έχει συνδεθεί με αρνητικές παρενέργειες, συμπεριλαμβανομένων δερματικών διαταραχών, νεοπλασιών, ψυχιατρικών, αγγειακών και γαστρεντερικών διαταραχών.

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τους Ευρωπαίους καταναλωτές

Όλα τα παραπάνω αναδεικνύουν ότι η συμφωνία Mercosur δεν είναι απλώς μια εμπορική υπόθεση. Αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής για την ασφάλεια των τροφίμων και θέτει σοβαρά ερωτήματα για το κατά πόσο η δημόσια υγεία μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικά όταν οι κανόνες δεν εφαρμόζονται με την ίδια αυστηρότητα σε όλες τις πλευρές. Σε αυτό το πλαίσιο, η συζήτηση για τη 17β-οιστραδιόλη δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά κρίσιμο ζήτημα δημόσιου συμφέροντος.